کمیته‌ی اخلاق پژوهش و موارد خاص

  اخلاق پژوهش

مقدمه

در گذشته، اخلاق را جمع خُلق و علم اخلاق را آموزگار خوی­‌های نیکو می­دانستند. در نگرش نوین، مفهوم خُلق و خوی، به الگوی رفتاری تعبیر می­گردد. به­‌عبارت دیگر، اخلاق را الگوی خاصی از رفتار ارتباطی درون­‌شخصی و برون­‌شخصی می­دانند. بر اساس این مفهوم، اخلاق تابع ارتباط X با Y با الگوی رفتاری Z است. در این تعریف، Y اعم از انسان و غیر انسان و Z، الگوی مبتنی بر رعایت همه­‌ی حقوق Y است. بنابراین، اخلاق مسؤولیت‌­پذیری فرد در رفتار ارتباطی است که به رعایت حقوق دیگران معطوف است و بر حسبِ مصداق X و Y تنوع می­یابد. اخلاق به منزله یک دانش، محتاج پژوهش و پژوهش، به­عنوان فعالیت آگاهانه و مؤثر بر سرنوشت بشر، نیازمند علم اخلاق است. اخلاق، عميق­‌ترين نفوذ و اثر را در حوزه­‌ی بروز اندیشه و رفتار آدمي دارد. اخلاق شامل معيارهايي مي­شود كه به وسيله­‌ی آن­ها مي­توان در مورد درستي يا نادرستي اعمال انسان قضاوت كرد. پژوهش، رفتاري است كه پژوهشگر براي شفاف كردن مسأله­‌ي مبهم برمي­دارد تا پاسخ دقيق و منطقي براي حل آن پيدا كند. به­‌عبارت دیگر، پژوهش فرايندي برنامه ريزي شده، هوشيارانه، نظام مند (systematic) و قابل اعتماد براي يافتن حقايق يا فهم عميق مسايل است. پژوهش‌­های دانشگاهی فرایندی است که اغلب به تولید دانش و فن­آوری می‌­انجامند و نقش حیاتی در تغییر سرنوشت جوامع بشری دارند. اخلاق پژوهش، شاخه‌ي از اخلاق حرفه­‌ي است و به اصول اخلاقي­‌ي كه پژوهش را از آغاز تا پايان كار هدايت مي­كنند، مي­پردازد. گرچه تاکنون بيش­ترين توجه به اخلاق پژوهش در حوزه علوم طبی بوده­‌است، به نظر مي­رسد اخلاق پژوهش نه­‌تنها در حوزه علوم طبی که در حوزه‌­های مختلف علوم، به اين دليل كه يافته‌­ها و نتايج آن­ها به­‌گونه­‌ی، هم به فرد و هم به محيط فراتر از جامعه علمي مربوط مي­شود و با ابعاد مختلف زندگي بشر در ارتباط است، به­‌همان اندازه اهميت دارد. پژوهشگران در عرضه­‌ی یافته‌­های علمی معتبر، توسعه­‌ی دانش و بهبود سرنوشت جامعه مسئوولیت سنگینی برعهده دارند. گرچه رفتار اخلاقی در پژوهش، در نگاه نخست، به خود فرد، وجدان و باورهایش مربوط می­شود اما، تدوین اخلاق پژوهش، آموزش و ترویج آن در میان پژوهشگران و جامعه‌­ی دانشگاهی می­تواند اولا، زمینه را برای رعایت و توسعه­‌ی موازین اخلاق در عرصه‌­ی پژوهش فراهم نماید. ثانیا، پایبندی به اصول و رفتارهای اخلاقی در انجام و انتشار پژوهش، موجب تسهیل در روند تولید علم و اعتبار یافته‌­های پژوهشی گردد. موازین اخلاقی، انعکاسی از تعهد و پایبندی بالاترين سطوح مديريتي دانشگاه خاتم‌­النبیین(ص) به رعايت اخلاق در فرايند پژوهش و انتشار دستاوردهای پژوهشی است. در نگارش منشور اخلاقی دانشگاه از راهكارهای اصول و موازین اخلاق پژوهش،[1]COPE  (كميته اخلاق در انتشار پژوهش)[2]،  ICMJE (كميته بين‌­المللي سردبيران مجلات علوم طبی)[3] و WAME (انجمن جهاني سردبيران علوم طبي)[4] استفاده شده است. مطابق بيانيه هلسينكي و ديگر بيانيه‌­هاي شناخته‌­شده، تأیيد اخلاقي جزء اصلي تمامي پژوهش­‌هايي است كه بر روي انسان­ها، دوسیه­‌ها­ی بیماران، بافت­‌ انساني بي­‌نام يا حيوانات زنده انجام مي­گيرد. چنين تأیيدي بايد توسط كميته‌­هاي اخلاقي متناسب با موضوع انجام گيرد. كميته­‌ی اخلاق دانشگاه خاتم­‌النبیین(ص) مرجع اصلي اين فعاليت­‌ها در این دانشگاه می­باشد. در تمامی پژوهش­‌ها، بویژه پژوهش­‌هايي كه بر روي انسان‌­ها، دوسیه­‌ها­ی بیماران، بافت­انسان يا حيوانات زنده انجام مي­گيرد، تأیيديه كميته‌­ی اخلاق دانشگاه بايد در متن مقاله ذكر شود. جزئيات رضايت بيماران و ساير مسایل مرتبط نيز بايد به روشني در پروپوزال پژوهشي و به­‌صورت خلاصه در نتايج مطالعه توضيح داده شود.

منشور اخلاق پژوهش

با اعتقاد به این که خداوند متعال همواره ناظر بر کلیه­‌ی اعمال ماست و به‌­منظور پاس­داشت مقام بلند دانش، انجام شایسته­ی پژوهش، اهمیت جایگاه دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری، ما دانشجویان و اعضای هیأت علمی دانشگاه خاتم­النبیین(ص) متعهد می­گردیم در انجام هر نوع فعالیت­ پژوهشی اصول زیر را مد نظر قرار داده و به آن­ها پایبند باشیم:

  1. اصل حقیقت جویی: تمام تلاش خود را برای کشف فقط حقیقت به کار خواهیم بست و از هر گونه جعل و تحریف در فعالیت­های علمی پرهیز می­کنیم.
  2. اصل رعایت حقوق: ملتزم به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان، حیوان، گیاه و اشیاء)، سازمان­ها و سایر صاحبان حقوق بوده و در حفظ آن­ها می­کوشیم.
  3. اصل مالکیت مادی و معنوی: به مالکیت مادی، معنوی آثار پژوهشی ارج می­نهیم، برای انجام پژوهشی اصیل احتمام ورزیده و از سرقت علمی و ارجاع نامناسب اجتناب می­کنیم.
  4. اصل منافع ملی: در همه­ی فعالیت­های پژوهشی به منافع ملی توجه کرده و برای تحقق آن می­کوشیم.
  5. اصل رعایت انصاف و امانت: از هر گونه جانب داری غیر علمی اجتناب نموده و به حفاظت از اموال، تجهیزات و منابع در اختیار، تعهد می­کنیم.
  6. اصل رازداری: به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کلیه­‌ی افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق، تعهد می­کنیم.
  7. اصل احترام: به رعایت حریم­‌ها و حرمت­‌ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هر گونه حرمت شکنی تعهد می­نمایم.
  8. اصل ترویج: به اشاعه‌­ی دانش و نتایج آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد، تعهد می­کنیم.
  9. اصل برائت: از هرگونه رفتار غیر حرفه­‌ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه‌­های غیر علمی می­‌آلایند، برائت می­جوییم.

[1] کمیته اخلاق، وزارت علوم ایران، 1390

[2] Committee on Publication Ethics

[3] International Committee of Medical Journal Editors

[4] World Association of Medical Editors

instagram volgers kopen volgers kopen buy windows 10 pro buy windows 11 pro